Halkın Çinli Memurları Şikâyet Etme Yasağı

Mançurlar, istilâ altmdaki Doğu Türkistanlı halka yapılan zulüm ve işkencelerden dolayı, Çinlilerin şikâyet edilmesini kat’iyetle yasaklamışlardı. Eğer herhangi bir Türk, bu yasağa riayet etmiyerek şikâyette bulunursa, bu takdirde, yapılan bu şikâyet, o kimsenin daha ağır zulümlere maruz kalmasına sebebiyet verirdi.

Meselâ; bir Türk, Çinli bir memur veya askeri, yüksek dereceli Çin memurlarına şikâyet ederse; onun şikâyetnamesi olduğu gibi alınır ve kendisinden şikâyette bulunulan o Çinli memura gönderilir. Ve bu suretle şikâyet eden kimsenin cezalandırılması ve şikâyetlerin önlenmesi sağlanırdı.

Bu hususta, işittiğinde her insanın titriyeceği birçok vaka olmuştur. Bunlardan birisi, Aksu şehrinde cereyan etmiştir. Hadise şöyledır: Aksu vilâyetine bağlı Bay Kazası’nın ileri gelenlerinden İsa Gümbez ve Muhanımed Ali Buğra adlarındaki zatlar, bir yazı ile Bay’daki Çinli askerlerin zulmünden Küçar şehrindeki Çinli komutan nezdinde şikâyette bulunurlar. Komutan bu şikâyetten Bay’daki Çin askerlerini haberdar eder. Bunun üzerine, Çinli askerler İsa Gümbez ve Muhammed Ali Buğra başta olmak üzere, bütün Bay halkını isyan teşebbüsüne geçmekle suçlarlar. Küçar’daki askerî komutan, isyanı bastırmak üzere Bay’a bir miktar asker gönderir. Bu askerler İsa Gümbez ve M. Ali Buğra ile birlikte yüzlerce Müslüman - Türk’ü tevkif ederek Küçar’a getirirler. Buradaki komutan, İsa Gümbez ile M. Ali Buğra'yı ve onyedi kişiyi asarak şehit eder. Bir kısmını inşa halindeki duvarlarm içine alarak üzerlerini harç, kerpiç vs. malzeme üe örerek diri diri şehit ederler. Mezarlarını halkın ziyaretgâh yapmaması için, cesetlerini yakıp kül haline getirirler.

Bütün bu olan hadiseler üzerine ikinci bir hadise daha cereyan eder: Küçar şehrinin eşrafmdan Muhammed Ali Şeyh ve Musa Şeyh başta olmak üzere birkaç kişi, Doğu Türkistan Umumî Valisi nezdinde Küçar’daki zulümlerden şikâyette bulunurlar. Fakat bu sefer de umumî vali aynı yolu takip eder. Ve Küçar’daki askerleri haberdar eder. Küçar’daki askerler, mezkûr şahıslan isyana teşebbüs üe suçlar. Bunun üzerine umumî vali isyancıların (!) cezalandınlması hususunda Küçar’daki askerlere talimat verir. Neticede burada da yüzlerce Türk tevkif edilir. M. Ali Şeyh ve İbrahim Erbab başta olmak üzere birçok Müslüman şehit edilir. Birkaç İpsinin ayaklarının sinirleri kesüir. Alim Yüzbaşı Tâli ve Tohta Köpbaşı üe beraber kırk kişiyi, el ve ayaklarından prangalayarak zindana atarlar.

Bu hadiselerle Çinli askerlerin şikâyet edilmesini önleyip, tam bir sindirme politikası takip etmişlerdir. 103 sene devam eden bu istilâ devrinden, biz sadece kısaca malûmat vererek geçtik. Bu mevzuda yapılan zulüm ve işkenceleri nakletmeye kalksak ciltler dolusu yazmak icap edecektir. Ancak şunu belirtelim ki, bu 103 sene içinde yapılan zulüm ve işkenceler, Doğu Türkistan halkını sindirememiş, aksine birçok defa millî kurtuluş hareketleri zuhur etmiştir. Şimdi, onları kısaca görelim.

www.casiye.de © 2019 All Rights Reserved.