İlk Mançur İstilâsındaki Zulüm Ve Haksızlıklar

a — Katliam : 1760 yılında Doğu Türkistan’a giren Mançur işgal kuvvetleri —büyük kısmı İli vilâyetinde olmak üzere— büyük - küçük, kadın - erkek, genç - ihtiyar demeksizin 1.000.000’dan fazla insan öldürmüşlerdir. Ayrıca Türkler ve Moğollardan olmak üzere yüzbinlerce kişiyi, sürgüne göndermişlerdir. Bunun yanında, halkın mal ve mülklerini müsadere etmişler, bazı şehirleri ateşe vererek tahrip etmişlerdir.

Bu katliamlardan, bazı yazarlar çeşitli vesilerle bahsetmişlerdir. Bunlardan bir kısmım aşağıya alıyoruz :

Çin ordularının ha kerre, zükur ve ünes (kadın ve erkek) olarak telef ettikleri nüfus bir milyonu mütecavizdir. Çinlilerin takarrür ve tesis-i hükümetleri için katliama kalkışmaları, hunharlığın en büyüğüdür. Çinliler memalik-i müstevliye ahalisi (istilâ edilen memleketlerin ahalisi) hakkında hiç bir vakit icra-ı levazım, merhamet ve şefkat etmemiş, taht-ı idarelerine (idareleri altına) aldıkları ahaliyi ekseri hapis, katliam, te’dip ve tecrim cezaları ile ezmişlerdir. Zaten Çinlilerin en âdilâne olan efâli icraatı (icraatları) hiç bir vakit adalet ve hakkaniyet dairesine girmeyip, olsa olsa itidalkârâne tabiriyle tavsif olunur. Çinlilerce, bir mahal adalisine ne kadar tazyik olunur ise, o kadar tahtı itaatte (itaat alfanda) bulunur. Ve anm için itaati matlup olan (istenen) ahaliyi, mezalim-i müthişe (müthiş mezalim) icrasıyle yıldırmak lâzım gelir.

Çinlilerin icra-ı katliamı ve mezalim-i müthişesi üzerine mecburen terk i diyar ederek halkın bir haylisi, Kırgız memalikine (ülkelerine) firar eylemiştir. (3)

Aynı eserin başka bir sahifesinde şöyle denilmektedir: Çinliler Kaşgar kıtasını (Doğu Türkistan'ı) kamilen zir-i idarelerine (idareleri altına) geçirdikten sonra kıtayı mezkûrenin her bir şehrinden adam toplıyarak, Kalmukistan’da vaki Kulca (İli Şehrinin merkezi Kulca) ya göndermişlerdir. Çünkü Kalmukistan’ı (ili vilâyetini) zaptettikleri vakit, ekser cihetlerini tahrip ve ahalisini kati ve istiâl (zorbalık) eylemiş olduklarından ahalinin bir miktarı telef olmuş, bir miktarı firar eylemiş idi. Kaşgar’dan Kulça’ya nakli hane ettirilenler (evleri naklettirilenler), Çin Hükümeti aleyhinde ileride kendilerinden fesat me’mul olunanlar (fesat beklenenler) ve ellerinden iş gelenlerdi.

Kaşgar’dan fli’ye nefyolunanlar (sürülenler), hükümet arazisinde çalışmaya ve semere-i mesaîlerinden (çalışmalar inin neticlerinden) yalnız kendi yiyeceklerini alıkoyabilip, küsurunu (çoğunluğunu) Çin memurlarına ita etmeğe (vermeye) mecbur olmuşlardı. Çinliler, Kalmukistan ve bilhassa Kulca şehrinin mamıuriyeti (onarılması) için yalnız Kaşgar’dan adam toplamayıp, kendilerinden dahi bir hayli adamı Çin memalikinden (ülkelerinden) getirerek Kalmukistan’a iskân ettirmişlerdir. Ve müebbeden tavattun etmelerini (yurt edinmelerini) tahtı mecburiyete (mecburiyet altına) almışlardır. (4)

Yine aynı kitabın diğer bir sahifesinden; Kaşgar kıtası artık Çinliler tarafından kamilen zapt ve teshir (emre amade) olunmuş olduğundan, gerek Hocaların icra-ı hükümetleri ve son muharebeleri zamanında, gerek Çinlilerin zapt ve teshirinden sonra Çin hükümeti aleyhinde bilfiil veya bilvasıta çalışmış olanlar, kemal i keremiyle taharri olunarak (araştırılarak) derdest ile (tevkif edilerek) nefy ve tazip (sürgün ve işkence) olunmuş ve bunların bilcümle emlâk, emval ve eşyası Çin hükümeti tarafından zapt ve müsadere edilmiştir. Çinülerin Kaşgar’ı zaptından evvel onların aleyhinde bulundukları için nefy edilmiş olanların miktarını, Kaşgar’m zaptından sonra İli valisi ve Kaşgar kumandanı olan mumaileyh (adıgeçen) Clıao Hui’un Çin imparatoruna gönderdiği 1759 senei milâdiye eylülünün üçüncü, 1173 senei hicriyesi mah-ı seferi’nin ikinci gününde tahrir eylediği takririnde 12.500 olmak üzere zikr ve beyan eylemiştir. (5)

Batık bir müellif ise bu devredeki katliamdan şöyle bahseder: On-sekizinci yüzyılın son yarısında 1.000.000’u aşkın ahalinin katliamı, Çin hâkimiyetinin bir dereceye kadar kat’i bir şekilde yerleşmesine âmil olmuştur. (6)

Bir Çinli müellif ise Şu itirafta bulunmaktadır: Başta Clıao Hui olmak üzere Çin'li komutanların, düşmanları (Türkleri) öldürmeye başlamaları üzerine mukabele edemeyen asi Amıursena, Kazak ülkesine kaçtı. Bundan sonra Chao Hui, İli’de kalan asilerin (Doğu Türkistanlı halkın) temizlik işlerine girişti. Evvelce nüfusları 60.000’den fazla olan Kalınlıkların onda üçü Çin askerleri tarafından öldürüldü. Onda ikisi Kazakistan’a kaçtı. Onda dördü çiçek hastalığından helak oldu. Onda biri de hayatta kaldı. (7)

Mutaassıp bir Çinli olan yukarıdaki satırların yazarı, birçok yerlerde Çin zulmünü saklamak istemişse de, âdice girişilen katliam ve sürgün hadiselerini itiraf etmekten kendini alamamış, daha sonraki sahifelerde şunları anlatmıştır: Tahrip edilen şehirleri tekrar imar etmek, kanallar açmak, ziraat işleriyle uğraşmak maksadiyle Hoten, Kumul ve Turfan gibi yerlerden ilk merhalede 6383 haneden ibaret olan Müslümanları lli’ye iskân ettiler. Bunlar ektikleri hububattan 14 Den (8) kadarmı kendileri için alıkoyarak diğer kısmını hükümete teslim ederlerdi. Hulâsa, bunlar tarafından her sene hükümete teslim edilen hububatın miktarı 100 Den’dçaı fazla idi. (9) Bunlar ziraî işlerle meşgul olduktan maada, inşaat ve imar işlerinde de çalıştırıldı. (10)

Burada, yazarın gizlemeye çalıştığı bir hususu aydınlatmak icap ediyor. Çinli yazar, dikkat edilirse, başka şehirlerden getirilen göçmenlerin yanmda Müslüman olmayan grupların da bulunduğunu ve bunların şehirlerinden, ev ve tarlalarından zorla alınarak İli’ye yerleştirilip cebrî çalışmaya tabi tutulduğunu gizlemekte ve elde edilen mahsulün günlük ihtiyaç için çok az miktarmı aldıktan sonra gerisinin Çinli memurlara verilmesinin mecburî olduğunu, yanlış aktarmaktadır.

Halbuki, daha önceki sahifelerde naklettiğimiz Muhammed Atıf Bey’in satırları, bu mevzularda, hakikata daha yakm bilgiler vermektedir.

 

____________________

(3)    Mehmet Atıf a,g, s. 209 - 210..

(4)    A.g.e., s. 225.

(5)    A.g.e., s. 224.

(6)    Peter Fleming, News I'rom Tartary (Tataristan’dan Haberler) Conathan Cape, Thirty Bedford Square, London, 1936 s. 247.

(7)    TsSng Weng.Wu, Chung-Gho Cheng Yin Shih Ybü-Shi (Çin’in batı memleketlerini Doğu Türkistan’ı. İstilâ hareketleri), Şanghay, s. 255.

(8)    1 Den, 72 kilo olduğuna göre 1008 kilo demektir.

(9)    7200 kilo.

(10)  Tseng Weng-'Wu) a.g.e, s. 275.

www.casiye.de © 2019 All Rights Reserved.