Urumçi ve Barköl’deki idare

Mançurlar, Urumçi vilâyeti ile Barköl kazasından müteşekkil ve adını Çhin Di-Dao (Cin-di-dav) olarak değiştirdikleri bir vilâyet ihdas ederek burayı, Çin’in Kansu eyaletine ilhak ettiler. Bu vilâyete bağlı mutasarrıflık ve kazalara ve vilâyetin basma; mutasarrıf, kaymakam ve vali olarak tamamen Çinlüeri tayin ettiler.

Bu vüâyetin askerî ve mülkî işlerinin sevk ve idaresi ise Shen Silin - Khan Su (Şensi - Kansu) umumî valiliğine bağlandı. Bu umumî valiliğin vazifesi; vilâyet hudutları dahilinde bulunan

Çin askerlerinin ihtiyaçlarım teinin etmekten ibaretti. Bu bölgelerin Çin’e ilhak edilmesinin sebebi ise şu saiklere dayanıyordu.

1      — Zamanında Beşbalık adıyla maruf Urumçi şehri; tarihte birçok hadiselere sahne olan, ve doğudan batıya, kuzeyden güneye doğru birçok alanlara geçitlik eden, aynı zamanda bazı kuvvet ve devletlere de merkezlik ve karargâhtık yapan önemli bir şehirdi. Stratejik bir ehemmiyeti haizdi. Meselâ Cengiz Han, Urumçi’den bir müddet merkez ve karargâh olarak istifade etmişti. Urumçi şehri; Batı Türkistan, Iran ve Anadolu vasıtasıyla Avrupa’ya kadar uzanan meşhur iki İpek Yolundan Kuzey Yolu-Baylu adındaki yolun merkezini teşkil etmekteydi. Bunun için Urumçi, bir ticaret merkeziydi de. Bu sebepledir ki, tarihte, Hunlar ve Göktürkler ile Çinlüer arasında bu bölgeye hâkim olmak için çok çetin ve şiddetli muharebeler meydana gelmişti. İşte, Mançurlar da bu sebeple Urumçi ve çevresini doğrudan doğruya Çin’e ühak etmeyi düşünmüş ve idaresini tamamen Çinlilere vermiştir.

2      — Barköl kazası ise mevkn itibariyle Moğolistan’a çok yakın ve askerî bakımdan büyük bir ehemmiyeti haizdi. Burası da, Türk ve Moğol akımları için geçitlik yapan ve Çinlüerin Doğu Türkistan’a olan istilâ hareketleri için de karargâhtık vazifesi gören bir yerdi. Hatta Çinliler Doğu Türkistan’dan koğulduklan vakit, Barköl’den bir tutanak noktası olarak istifade etişlerdir.

Kısacası: Çildiler, ilk çağlardan beri kuzeyde Urumçi ve Barköl, güneyde ise Kumul ve Turfan gibi merkezî şehirleri ellerinde bulundurmayı, hatta

Çinlileştirmeyi hayatî bir mesele olarak telâkki etmişlerdir.

www.casiye.de © 2019 All Rights Reserved.