Ulaşım

Doğu Türkistan'da sanayi, eskiden daha ziyade el sanatlarından (tezgâhlardan) ibaretti. İpekli ve pamuklu kumaşlar dokunuyordu. Yine halı, kilim gibi eşyalar imal ediliyordu. Kızıl Çin'in istilâsından evvel, iptidaî ve yeni olmak üzere, 302 adet tezgâh, atelye, fabrika ve işletme bulunmakta idi. Bunlar halı, deri, demir, bakır ve bez sanayiine ait, küçük işyerleriydi.

Kızıl Çin'in işgalinden sonra ise Doğu Türkistan'da, Çin menfaatine birçok yeni tesisler kurulmuştur. Orta ve ufak çapta olmak üzere 38.500 adet işyeri (fabrika, atelye vb.) bulunmaktadır. Bunlar atom, silâh, petrol, demir-çelik, tekstil, kimya, çimento, deri, altın, kömür, konserve, kundura, elbise/ vs. müesseleridir.

Kızıl Çin’in Doğu Türkistan'da sanayii bu kadar genişletmesi ve geliştirmesi sebepsiz değildir.

Doğu Türkistan, daha önce belirttiğimiz gibi, maden yönünden zengin bir ülke olduğu için işletilmesi gerekir. Ancak sanayi merkezlerinin Türkistandan uzak yerlerde olması, birçok madenlerin işletilmesini imkânsız kılacağı gibi, birçoklarının da taşınıp işlenmesi hayli masraflı olacaktır. Bunun içnı maden kaynaklarının bulunduğu yerlerde sanayi merkezleri kurmak ve böylece masraftan kurtulmak cihetine gidilmiştir.

Ayrıca, bu merkezlerde Çin kolonileri meydana getirmek suretiyle, Türklerin yaşayışlarında büyük değişikliklerin meydana getirilmesi ve onların azınlığa düşürülmesi gibi bir hedef giidülmüştür.

Ancak, Doğu Türkistan halkı birgün bu sanayi merkezlerine sahip olabüeceği inancıyla yaşamakta ve Türklüklerinden bir şey kaybetmemektedirler.

Doğu Türkistan’daki yolların tarihteki rolleri büyüktür. Daha önce bahsettiğimiz Çin - Bizans münasebetleri, bu yollar vasıtasıyla temin ediliyordu. Bilhassa deniz yolunun açılmasından evvel, Doğu Türkistan yollarmm ehemmiyeti inkâr edilemiyecek derecede büyüktü. Tarihî İpek Yolu, Çin’den Akdeniz ve Bizans’a giden tek karayolu idi. Çin’in iç kısımlarından gelen bu yol; Doğu Türkistan’ın Kansu ile olan sınırları üzerinde ikiye ayrılarak Kuzey ve Güney Yolu adiyle Doğu Türkistan’ı kateder, Batı Türkistan, Afganistan ve İran üzerinden Anadolu’ya ulaşırdı. Bugünkü Doğu Türkistan’ın büyük şehirleri olan Urumçi, Barköl, Kumul, Hoten, Yarkent ve Kaşgar şehirleri bu yollar üzerinde kurulmuştur.

Bugün Kızü Çin, bütün Asya’ya hâkim olabilmek endişesiyle, Doğu Türkistan’a çok ehemmiyet vermekte ve bu ülkenin ulaşımını, istilâya elverişli bir hale getirmektedir. Bu maksatla, birçok yeni yollar açılmış ve eski yollar onarılmıştır.

Doğu Türkistan’ın ulaşımını iki kısımda inceleyebiliriz.

www.casiye.de © 2019 All Rights Reserved.